4006 Tübitak Bilim Söyleşilerinde “Dijital Amnezi” Konuşuldu

T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile TÜBİTAK iş birliğinde yürütülen “4006

TÜBİTAK Bilim Söyleşileri” programı kapsamında, Pamukkale Üniversitesi (PAÜ)Öğretim Görevlisi

13 Nisan tarihinde Denizli’nin Merkezefendi ilçesinde bulunan Pınar Baha Abalıoğlu

Anadolu Lisesi’nde düzenlenen etkinlik, öğrencilerden yoğun ilgi gördü. 4006 TÜBİTAK

Bilim Söyleşileri kapsamında gerçekleştirilen etkinlik, bilimsel bilginin toplumla

buluşturulması ve gençlerin dijital çağın etkilerini eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmeleri

açısından önemli bir katkı sundu.

Dr. Öksüz Karademir: “Dijital bir dünyanın içine doğan yeni nesil, bilgiyi akılda

tutmak yerine ona nasıl ulaşacağını hatırlamaya yöneliyor, akıllı telefonların ‘dış bellek’

işlevi gördüğü bu dönemde yoğun bildirim akışı dikkat sürekliliğini zayıflatıyor”

Söyleşide dijitalleşmenin bilişsel hafıza üzerindeki etkileri, “dijital amnezi” kavramı

çerçevesinde ele alındı. Günümüzde bilginin zihinde tutulması yerine dijital cihazlara

devredilmesiyle ortaya çıkan bu yeni hafıza biçiminin, gençlerin öğrenme, hatırlama ve

düşünme süreçlerinde belirgin dönüşümler yarattığı vurgulandı. Dr. Öksüz Karademir,

özellikle dijital bir dünyanın içine doğan yeni neslin bilgiyi ezberlemek yerine ona nasıl

ulaşacağını hatırlamaya yöneldiğini, akıllı telefonların “dış bellek” gibi işlev gördüğünü ve

yoğun bildirim akışının dikkat sürekliliğini zayıflattığını ifade etti.

Söyleşinin teorik çerçevesinde “Google etkisi” ve “transaktif bellek” kavramlarına

değinilerek, bireylerin hafıza yükünü dijital ağlara devretme eğiliminin arttığına dikkat

çekildi. Ayrıca dijital bilgi akışına sürekli maruz kalmanın dikkat ve hafıza ile ilişkili bilişsel

süreçlerde değişime yol açtığı; bu dönüşümün sadece bireysel düzeyde kalmayıp kültürel

üretim ve anlatı biçimlerine de yansıdığı ifade edildi.

Dijital izlerin kalıcılığı, algoritmaların hafızayı düzenlemesi ve dijital içerik kaybının

kimlik algısı üzerindeki etkileri de konuşuldu

Etkinlikte, sinema örnekleri üzerinden dijital hafızanın temsilleri de tartışıldı. Hafızanın veri

gibi silinebildiği ya da arşivlenebildiği anlatıların, dijital çağın düşünme biçimlerini yansıttığı;

bu durumun gençlerin dünyayı algılama ve deneyimleme biçimlerini dönüştürdüğü belirtildi.

Bununla birlikte dijital izlerin kalıcılığı, algoritmaların hafızayı düzenlemesi ve dijital içerik

kaybının kimlik algısı üzerindeki etkileri gibi başlıklar da ele alındı.

Kuramsal bir çerçeveyle sınırlı tutulmayan söyleşide öğrencilerin aktif katılımını artırmaya

yönelik uygulamalara da yer verildi. Etkinlik kapsamında öğrencilere dağıtılan zarfların

içinde, dijitalleşme ve hafıza temasıyla ilişkili film replikleri ve bu replikler üzerinden

düşünmelerini sağlayacak kısa sorular yer aldı. Öğrenciler bu kartları inceleyerek, verilen

ifadeler üzerine kendi içsel değerlendirmelerini yapma fırsatı buldu. Bu materyaller,

öğrencilerin dikkatini yeniden toplamasını ve bireysel farkındalık geliştirmesini hedefleyen

sessiz ve kişisel bir etkileşim aracı olarak kullanıldı. Bu yönüyle uygulama, dikkat dağınıklığı

yaşayan öğrencilerin sürece yeniden odaklanmasına katkı sağladı.

Bu bireysel farkındalık süreci, söyleşi kapsamında gerçekleştirilen diğer uygulamalarla

birlikte ilerledi. “Dijital hafıza haritası” çalışmasıyla öğrenciler gündelik yaşamlarında hangi

bilgileri dijital cihazlara devrettiklerini görünür kılınırken, “bildirim farkındalık testi” ile

dikkatlerinin nasıl bölündüğünü somut olarak deneyimlendi. Etkinliğin sonunda öğrenciler, bu

deneyimlerden hareketle kendi yaşamlarına uygun “kişisel dijital hafıza stratejileri”

oluşturarak bilinçli teknoloji kullanımına yönelik somut adımlar geliştirmeye yönlendirildi.

Bu kapsamda dijital çağda hafıza alışkanlıklarının farkında olarak yönetilmesinin önemi

vurgulandı.